image Hoạt động Đảng bộ
KỶ NIỆM 73 NĂM NGÀY NAM BỘ KHÁNG CHIẾN 23.9 (1945 - 2018) ĐẢNG BỘ VÀ NHÂN DÂN GÒ VẤP TRONG NHỮNG NGÀY “ĐI THEO TIẾNG KÊU SƠN HÀ NGUY BIẾN”
Thứ sáu, Ngày 21/09/2018, 05:00 CH Cỡ chữ Màu chữ image

 

 

(WEBGOVAP) - Sau khi cuộc tổng khởi nghĩa Tháng Tám thắng lợi, Ủy ban kháng chiến Quận Gò Vấp được thành lập do đồng chí Nguyễn Văn Tám (tức Tám Mật) làm Chủ tịch. Sau đó, Ủy ban tại các Làng cũng được thành lập, kịp thời ổn định đời sống Nhân dân trong các làng. Các tổ chức quần chúng cũng hình thành và hoạt động sôi nổi. Đồng bào rất vui sướng, phấn khởi vì được hưởng nền độc lập tự do thực sự. Nhưng lấy cớ giải giáp quân đồng minh phát xít, thực dân Pháp vẫn rắp tâm trở lại xâm lược nước ta. Trong hoàn cảnh đó, cùng với đồng bào Nam Bộ và cả nước, Nhân dân Gò Vấp lại phải bắt đầu chuẩn bị cho một cuộc đấu tranh mới gay go, phức tạp và ác liệt hơn.

 

 

Ngay trong ngày 2 tháng 9 năm 1945, giữa lúc Nhân dân Gò Vấp cùng hàng triệu Nhân dân Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định hân hoan phấn khởi tham dự mít tinh tại Quảng trường đường Nô - rô - đôm (sau nhà thờ Đức Bà - Sài Gòn) để đón nghe Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn độc lập được phát ra từ Quảng trường Ba Đình - Hà Nội thì bọn thực dân Pháp đã dùng súng từ trên các tòa nhà cao bắn xả vào cuộc mít tinh. Sự kiện đó gây một làn sóng căm phẫn trong Nhân dân, tinh thần yêu nước quyết tâm bảo vệ nền độc lập càng dâng lên mạnh mẽ. Tiếp sau đó, ngày 18.9.1945, tướng Gracey - Tư lệnh lực lượng Đồng minh ban hành lệnh giới nghiêm. Ngày 20.9.1945, chúng đòi ta trao lại tất cả các loại vũ khí cho chúng và giải tán các lực lượng võ trang, với lý do quân đội Anh có trách nhiệm giữ an ninh trật tự trong thời gian giải giới quân Nhật.
Đêm 21.9.1945, Quận ủy Gò Vấp mở hội nghị tại trụ sở Hội Cựu học sinh Gò Vấp - số 4 Nguyễn Du (Trường THCS Gò Vấp ngày nay), do đồng chí Nguyễn Văn Lượng - Ủy viên an ninh Quận chủ trì, gồm các đoàn trưởng thanh niên Cứu quốc của Quận. Đáp lại bản thông báo của Gracey, hội nghị đã quyết định không giải tán bất cứ một lực lượng võ trang nào, toàn bộ võ khí không nộp cho giặc, đem cất giấu để dành kháng chiến. Đêm 22.9.1945, lúc 24 giờ, bọn thực dân Pháp đã ngang nhiên nổ súng vào các công sở của ta ở Sài Gòn. Đáp trả kẻ xâm lược, 7 giờ sáng ngày 23.9.1945, lệnh nổ súng kháng chiến của Ủy ban kháng chiến Nam Bộ phát ra, mở đầu cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Tất cả đồng bào hưởng ứng lời kêu gọi của Uy ban kháng chiến Nam Bộ: “Không đi lính cho Pháp, không bán lương thực cho Pháp, Sài Gòn phải trở thành không điện, không nước, không chợ búa, không cửa hàng…”

 

 

 

Cũng trong ngày 23.9.1945, lúc 9 giờ sáng, quân Anh - Ấn tiến vào Thị trấn Gò Vấp thăm dò tình hình, lùng sục trụ sở Ủy ban Quận. Một cuộc hội nghị của Tỉnh ủy Gia Định được mở ra sau đó tại nhà thầy giáo Tý (nay là Nhà Truyền thống Quận Gò Vấp - số 302 Nguyễn Văn Nghi, Phường 7), nhận định tình hình thế nào Pháp cũng tấn công vào Gò Vấp và việc chúng chiếm đóng Gò Vấp chỉ là vấn đề thời gian ngắn ngủi. Được sự chỉ đạo trực tiếp của Tỉnh ủy Gia Định và Ủy ban kháng chiến Tỉnh, các lực lượng võ trang của Quận Gò Vấp triển khai ngay các tuyến phòng thủ chống địch từ Sài Gòn ra Gò Vấp, xây dựng trận địa ở các mặt trận Ga Xóm Thơm, Ngã Ba Chú Ía, Cầu Hang Dưới, Vũng Bèo, Cầu Bến Phân… đồng thời tổ chức lực lượng võ trang chiến đấu chặn địch ở các vị trí giao thông thiết yếu ra vào Sài Gòn như Cầu Bông, Cầu Kiệu, Cầu Thị Nghè, Cầu Tham Lương… không cho chúng tiến vào Gò Vấp và các vùng ngoại vi Sài Gòn. Các lực lượng du kích được bố trí thành 8 phân đội, mỗi phân đội có từ 50 - 60 người lấy phiên hiệu là A, gồm: A16, A17, A18, A19, A20, A21, A22, A23. 
Suốt từ tháng 10.1945, Gò Vấp trở thành nơi tiếp nhận đồng bào từ Sài Gòn ra tản cư. Để chuẩn bị cho cuộc kháng chiến lâu dài, nhất thiết phải giải quyết vấn đề lương thực, thực phẩm, võ khí, đạn dược, thuốc men, y tế… Ủy ban tiếp tế được thành lập đặt trụ sở tại nhà thờ họ Trương (Trương Gia Từ - 82/5 Nguyễn Thái Sơn Phường 7 nay), chẳng những đảm nhận tiếp tế cho các lực lượng võ trang của Tỉnh Gia Định - chính là lực lượng chiến đấu của Sài Gòn rút về tiếp tục chiến đấu ở khu vực Gò Vấp, mà còn tiếp tế cho đồng bào từ Sài Gòn tản cư vào Gò Vấp… Ban y tế cũng được thành lập, bệnh xá đặt tại trường Tiểu học Gò Vấp (Trường Gò Vấp 2 bây giờ) để điều trị cho thương binh từ các mặt trận Cầu Bông, Cầu Kiệu… và một số nội thành Sài Gòn đưa về. Một trường huấn luyện quân sự ngắn ngày được mở tại Bến Đò giữa An Nhơn để đào tạo gấp rút một số cán bộ chỉ huy quân sự. Nhân dân còn tự động tổ chức ra các đội du kích ở từng địa phương xã - ấp, tự bố trí trận địa để chiến đấu chống địch, nhiều trận đánh đã nổ ra khá quyết liệt ngay trong những ngày đầu kháng chiến. Điển hình như:
- Trận Ngã ba Chú Ía (ngã tư Nguyễn Thái Sơn - Nguyễn Kiệm nay): Khoảng 16 giờ chiều ngày 28.9.1945, một xe Jeep của Pháp từ Phú Nhuận chạy vào Gò Vấp, đến Ngã Ba Chú Ía thì bị một tiểu đội du kích của Gò Vấp phục kích. Ta nổ súng, tên sĩ quan nước ngoài trên xe ngã gục, còn tên lái xe bỏ chạy. Du kích ta thu được một khẩu súng lục, một xe Jeep. Sau xem giấy tờ mới biết đó là một tên sĩ quan cao cấp của địch, cao to lênh khênh đang đứng trên xe dùng ống nhòm quan sát. Hôm sau, báo chí Sài Gòn đưa tin trang đầu: Đại tá Dewey, bang New York (Mỹ) - con trai của Thống tướng Dewey đã bị mất tích tại Sài Gòn cùng với lái xe và chiếc xe Jeep. Chính quyền Mỹ hăm dọa chính phủ Pháp và cáo buộc trách nhiệm về cái chết của Đại tá Dewey. Từ Mỹ, con dâu Thống tướng Dewey bay sang Sài Gòn treo giải thưởng 50.000 USD - giải thưởng cao nhất lúc bấy giờ cho những ai tìm được xác chồng. Chiến công này của quân dân du kích Gò Vấp đã gây tiếng vang khắp thế giới, làm chính phủ Pháp, Nhật và Mỹ vướng vào một tình thế khó xử. Câu chuyện đã trở thành một huyền thoại về đội quân du kích Sài Gòn- Gia Định những ngày đầu kháng Pháp lịch sử.
- Tại mặt trận Xóm Thơm: Trong suốt 2 tháng từ tháng 10 đến cuối tháng 11 năm 1945, giặc Pháp thường xuyên tấn công vào đây để mở đường chiếm thị trấn, nhưng chúng đều bị lực lượng thanh niên cứu quốc Gò Vấp đánh bật trở ra (một trong đó là Đoàn Thanh niên cứu quốc Triệu Cải), đã chặn đứng nhiều đợt tiến công của quân Pháp, gây cho địch nhiều tổn thất nặng nề, thể hiện tinh thần bất khuất chống giặc ngoại xâm của cán bộ và Nhân dân Gò Vấp.
- Tại mặt trận Vũng Bèo: Đoàn thanh niên cứu quốc Lý Thường Kiệt đã chiến đấu chặn đứng quân Pháp không qua được cầu Hang Dưới, phá tan ý đồ của Pháp là đánh thọc sau lưng Thị trấn Gò Vấp để tái chiếm Thành phố.
- Tiếp theo là trận Cầu Bông ngày 30.9.1945, trận Cầu Thị Nghè ngày 7.10.1945. Trong các ngày từ 20.10.1945 đến 23.10.1945, tại cầu Tham Lương, lực lượng võ trang Gò Vấp được sự yểm trợ của quần chúng đã chiến đấu dũng cảm chặn đứng cuộc tiến công của giặc Pháp trên đường về Hóc Môn, gây cho chúng nhiều tổn thất nặng nề.

 


Di tích Chiến khu An Phú Đông hôm nay

 

Những trận đánh nhỏ đầu tiên này có tác dụng làm chậm trễ bược tiến của địch. Đến giữa tháng 10 năm 1945, quân Pháp được viện binh đã tiến công mạnh, các lực lượng chiến đấu của Tỉnh Gia Định và Quận Gò Vấp tạm thời rút ra ngoài thị trấn, cũng chỉ cách nơi giặc mới chiếm đóng không quá một cây số, như xóm Bến Hiếu, xóm Bến Cát, xóm Thuốc, An Nhơn, An Phú Đông… Cũng trong thời gian này, Ủy ban Kháng chiến Tỉnh Gia Định kịp thời triệu tập các cán bộ lãnh đạo các đơn vị võ trang và các cơ quan họp do đồng chí Nguyễn Văn Dung chủ trì, nhận định tình hình địch, ta và bàn việc bám trụ đánh địch, đánh địch ngay khi chúng vừa mới chiếm đóng, chủ yếu là đánh du kích kìm chân địch không cho chúng bung ra. Đến cuối tháng 12.1945, khi quân Pháp chiếm đóng Thị trấn Gò Vấp thì các cơ quan đầu não của Tỉnh và Quận Gò Vấp đã dời về đóng tại 2 xã An Phú Đông và Thạnh Lộc. 
Ngày 15.12.1945, để mở đường cho giặc Pháp, quân Anh - Ấn đã huy động lực lượng thủy lục không quân tấn công vào Hanh Phú, cơ quan đầu não chỉ đạo kháng chiến, và các cơ sở, kho tàng của ta. Bất ngờ trước cuộc tấn công qui mô của địch, ta không đối phó lại kịp nên chịu một số tổn thất. Trước tình hình đó, ngày 25.11.1945, đồng chí Phạm Văn Khung - Bí thư Tỉnh ủy Gia Định, triệu tập một cuộc hội nghị cán bộ chủ chốt của Tỉnh Gia Định, Quận ủy Gò Vấp, Chi ủy 2 xã An Phú Đông và Thạnh Lộc tại Vườn Cau Đỏ Thạnh Lộc, bàn vấn đề rút hay bám trụ tại An Phú Đông, đã nhất trí: “Bán đảo An Phú Đông - Thạnh Lộc nằm sát nách Sài Gòn, cách trung tâm 4 km đường chim bay, tuy nhỏ hẹp nhưng địa hình địa vật, Nhân dân và kinh tế có nhiều điều kiện thuận lợi cho kháng chiến. Ta có thể bám trụ được ở bán đảo này để vừa chiến đấu vừa củng cố xây dựng lực lượng, đồng thời giữ được lòng tin của đồng bào ta đối với kháng chiến. Đồng bào thấy Sài Gòn tuy đã bị chiếm nhưng lực lượng cách mạng Sài Gòn - Gia Định vẫn còn, sẽ tuyên truyền và giúp đỡ hiệu quả nhất cho kháng chiến. Đó cũng chính là thể hiện tinh thần kiên quyết chiến đấu diệt địch, bảo vệ nền độc lập nước nhà”. Hội nghị nhất trí thông qua chủ trương bám trụ, được quán triệt trong cán bộ và chiến sĩ các lực lượng võ trang, đều nhất trí cao biến An Phú Đông - Thạnh Lộc thành một căn cứ kháng chiến vững chắc, làm bàn đạt tấn công địch. Chiến khu An Phú Đông - Thạnh Lộc từ tháng 1.1946 đã trở thành ngọn cờ hiệu triệu chiến đấu của Tỉnh Gia Định và Quận Gò Vấp.
Năm 1945 - 1946 là giai đoạn thắng lợi của Đảng bộ Gò Vấp, phát huy tinh thần tự lực tự cường trong công tác xây dựng lực lượng võ trang và lực lượng chính trị, phát huy tinh thần yêu nước vốn có của đồng bào, động viên nhân lực, tài lực để chống giặc giữ làng. Tháng 12.1946, chiến tranh đã lan tràn ra khắp cả nước. Ngày 19.12.1946, Hồ Chủ Tịch kêu gọi đồng bào cả nước đứng lên kháng chiến. Người nói: “Chúng ta muốn hòa bình, chúng ta đã nhân nhượng, nhưng chúng ta càng nhân nhượng, thực dân Pháp càng lấn tới và chúng quyết tâm cướp nước ta một lần nữa. Không! Chúng ta thà hy sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước, không chịu làm nô lệ…”.
Ngày 22.1.1946, Trung ương Đảng ra chỉ thị “Toàn dân kháng chiến”, khẳng định cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp là cuộc kháng chiến toàn dân, toàn diện, lâu dài. Từ đây, cùng với Nhân dân cả nước, Nhân dân Gò Vấp bước vào một giai đoạn mới của cuộc đấu tranh, một lòng một dạ “đi theo tiếng kêu sơn hà nguy biến” của Đảng và Bác Hồ hiệu triệu, giữ vững nền độc lập, một lòng vì nước, vì chân lý “Không có gì quý hơn độc lập tự do!”.

(Biên soạn theo Lịch sử Gò Vấp 
và Từ điển Thành phố Hồ Chí Minh)

PHƯƠNG HOA
Lượt xem: 2023
Bản in Quay lại
Tin mới hơn
Tin đã đưa
Bình luận
Ý kiến bạn đọc (0)
imageUser
Thông tin cá nhân
Bạn vui lòng để lại thông tin để gửi bình luận
Đóng
Lưu thông tin