image Truyền thống - lịch sử Quận Gò Vấp
40 NĂM QUẬN GÒ VẤP - THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 2.7 (1976 - 2016)
Thứ sáu, Ngày 01/07/2016, 08:05 SA Cỡ chữ Màu chữ image

(WEBSITEGOVAP) - Ngày 30.4.1975, chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử toàn thắng, giải phóng Miền Nam, thống nhất đất nước. Nhân dân Sài Gòn - Gia Định đã góp phần quan trọng hoàn thành sứ mệnh lịch sử: mở đầu oanh liệt và kết thúc vẻ vang cuộc kháng chiến 30 năm (1945 - 1975) để giành độc lập dân tộc, non sông liền một dải. Từ ngày 15 đến 21 tháng 11 năm 1975, tại Dinh Độc Lập (nay là Hội trường Thống Nhất), đã diễn ra Hội nghị Hiệp thương chính trị thống nhất đất nước. Đó là sự kiện quan trọng trong năm đầu Sài Gòn - Gia Định được giải phóng, thực hiện ý chí thống nhất giang sơn của Nhân dân Việt Nam. Theo tinh thần của Hiệp thương chính trị quan trọng đó, Nhân dân hai miền Nam - Bắc nỗ lực chuẩn bị và thực hiện cuộc bầu cử Quốc hội thống nhất của cả nước. Ngày 24 tháng 4 năm 1976, Nhân dân Thành phố cùng cả nước hăng hái đi bầu Quốc hội của Nước Việt Nam thống nhất.

Tại kỳ họp thứ nhất, ngày 2.7.1976, Quốc hội Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ghi nhận: Nhân dân Thành phố Sài Gòn - Gia Định luôn luôn tỏ lòng kinh yêu vô hạn đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh và tha thiết đề nghị cho phép Thành phố được mang tên Người. Trong công cuộc đấu tranh Cách mạng lâu dài và gian khổ, Thành phố Sài Gòn - Gia Định đã không ngừng phát huy truyền thống kiên cường, bất khuất của dân tộc, lập được nhiều chiến công xuất sắc, xứng đáng được vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại. Quốc hội đã quyết nghị: “Chính thức đặt tên Thành phố Sài Gòn - Gia Định là Thành phố Hồ Chí Minh”. Đây là phần thưởng xứng đáng và cao quý nhất mà Đảng, Nhà nước và nhân dân cả nước dành cho Đảng bộ và nhân dân Thành phố “đi trước về sau”. Nghị quyết lịch sử này đã đáp ứng tình cảm thiêng liêng của Nhân dân Thành phố, dù trong hoàn cảnh dầu sôi lửa bỏng của kháng chiến cứu nước vẫn gắn bó sắt son với Đảng, với Nhân dân cả nước, với lãnh tụ Hồ Chí Minh vĩ đại, là hiện thân của Tổ quốc bất diệt, cho phép Thành phố “đi trước về sau” được nói lên đời đời lòng biết ơn và tình yêu đối với Bác Hồ của chúng ta. Nghị quyết này cũng là nguồn cổ vũ thường xuyên đối với nhân dân Thành phố trong công cuộc phần đấu đi lên, xây dựng một Thành phố xã hội chủ nghĩa có công nông nghiệp hiện đại, có văn hóa, khoa học kỹ thuật tiên tiến, phát huy tiềm lực to lớn, góp phần cống hiến xứng đáng vào sự nghiệp xây dựng Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa giàu mạnh.

Tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh
Bên cảng Nhà Rồng hôm nay

Nhân sự kiện có ý nghĩa quan trọng này, Ban Biên tập Website và Bản tin Quận giới thiệu chuyên đề "40 NĂM QUẬN GÒ VẤP - THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 2.7.1976 - 2.7.2016", khắc họa một giai đoạn, một bức tranh đẹp và tự hào về truyền thống kiên cường, trung dũng của Đảng bộ và Nhân dân Gò Vấp trong sự phát triển chung của Thành phố mang tên Bác kính yêu.

 

40 NĂM QUẬN GÒ VẤP - THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 2.7 (1976 - 2016)

I. LƯỢC SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN

Quận Gò Vấp hiện là một Quận nội thành thuộc Thành phố Hồ Chí Minh, nằm ở phía Bắc và Tây Bắc Thành phố; phía Bắc giáp Quận 12, phía nam giáp Quận Phú Nhuận, phía Tây giáp Quận 12Quận Tân Bình, phía Đông giáp Quận Bình Thạnh.  Tổng diện tích mặt đất tự nhiên là 1.975,85 ha. Dân số là 636.033 người, mật độ dân số khoảng 29.000 người/km² (số liệu năm 2016); trong đó, đồng bào các dân tộc thiểu số là 9.960 người, gồm dân tộc Hoa 6.562 người, dân tộc Chăm 749 người, dân tộc Khmer 773 người, dân tộc Thái 686 người, dân tộc Tày 375 người, dân tộc Mường 251 người, dân tộc Nùng 189 người, các dân tộc khác có 375 người (là Dao, Kơ-ho, Stiêng, Bana, Churu…). Cơ cấu hành chính có 16 Phường (gọi theo số) gồm: Phường 1, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17 (không có Phường 2) với Phường 10 nằm vị trí trung tâm Quận.

1. Thời khẩn hoang, lập địa:

Theo lịch sử ghi thì vùng đất Gò Vấp được khai phá từ những ngày đầu khi lưu dân Việt đi mở đất từ cuối thế kỷ XVI sang đầu thế kỷ XVII. Năm 1698, khi Lễ Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh thừa lệnh Chúa Nguyễn Phúc Chu kinh lý miền Nam, xác lập chủ quyền cương thổ của Việt Nam ở vùng đất mới thì đất Gò Vấp đã có tên trong sổ bộ, thôn, xã thuộc huyện Tân Bình - Phủ Gia Định. Gò Vấp cách trung tâm Bến Nghé xưa (là Quận 1 bây giờ) khoảng 1 km về phía Tây Bắc, lại nằm trên vùng đất gò, cao hơn 11m so với mặt biển (cao nhất Thành phố), có nước ngọt của sông Bến Cát - phụ lưu của sông Sài Gòn - thuận lợi canh tác và sinh hoạt. Vì thế mà lưu dân đã quyết chọn nơi này lập làng, lập ấp, tạo dựng quê hương mới.

Có truyền thuyết cho rằng nguồn gốc của danh gọi Gò Vấp là do ở nơi gò cao này có một rừng cây Vắp bao phủ (cây này trong tiếng Chăm là Krai, hiện trong Thảo Cầm Viên - Thành phố Hồ Chí Minh còn hai cây). Đất Gò có một rừng Vắp... người xưa ghép nối lại thành Gò Vắp, lâu ngày truyền tụng nói trại đi thành Gò Vấp và vì thế mà danh gọi Quận Gò Vấp có từ trong các thời kỳ hình thành, đấu tranh bảo vệ, xây dựng và phát triển của Thành phố đến ngày nay...

Theo sách “Gia Định Thành thông chí” của Trịnh Hoài Đức thì vào Triều Gia Long, năm 1818, vùng đất mang tên Gò Vấp khá rộng lớn, nằm trong địa phận các tổng Bình Trị và Dương Hòa thuộc huyện Bình Dương. Năm 1836, khi Nhà Nguyễn đạc điền và lập bạ cho toàn bộ lục tỉnh Nam Kỳ thì vùng đất Gò Vấp thuộc tổng Bình Trị Hạ, huyện Bình Dương, phủ Tân Bình, tỉnh Gia Định.

Lãnh đạo Quận trồng Cây Vắp tại khuôn viên Đài Liệt sỹ năm 2016

2. Thời Pháp thuộc:

Năm 1858, Sau khi chiếm Nam Kỳ làm thuộc địa, thực dân Pháp đẩy mạnh quá trình đô thị hóa vùng Bến Nghé - Sài Gòn, năm 1894, mở rộng Thành phố lên phía Bắc lấy rạch Thị Nghèđường Thuận Kiều (đường Cách mạng Tháng Tám ngày nay) làm chỉ giới. Huyện Bình Dương của tỉnh Gia Định ở phía Bắc và tỉnh Chợ Lớn ở phía Nam trở thành các khu ngoại ô của Thành phố Sài Gòn.

Tỉnh Gia Định từ ngày 1 tháng 1 năm 1911 chia thành 4 Quận: Hóc Môn, Thủ Đức, Gò Vấp và Nhà Bè. Vào năm 1917, Quận Gò Vấp gồm 3 tổng: Dương Hòa Thượng, Bình Trị Hạ, Bình Trị Thượng với 37 làng trực thuộc. Từ năm 1940 đến năm 1953, nhiều làng được sát nhập lại nên Gò Vấp còn lại 24 làng (bao gồm cả vùng đất của Quận Bình Thạnh, Quận Phú Nhuận, Quận Tân Bình, Quận 12 và một phần của huyện Bình Chánhhuyện Củ Chi ngày nay). Vào thời kỳ Pháp thuộc, làng Tân Sơn Nhứt (ngày nay gọi là Tân Sơn Nhất) không còn sau khi thực dân Pháp đuổi dân chiếm đất để xây dựng sân bay Tân Sơn Nhứt.

Ngày 11 tháng 5 năm 1944, Toàn quyền Đông Dương ký Nghị định tách 17 làng và một số vùng (nằm kế cận Khu Sài Gòn - Chợ Lớn) của tỉnh Gia Định để lập tỉnh Tân Bình. Lúc này, vùng đất Quận Gò Vấp bao gồm toàn bộ tổng Dương Hòa Thượng (có 7 làng: Bình Hưng Hòa, Phú Nhuận, Tân Sơn Nhì, Tân Sơn Hòa, Tân Hòa, Vĩnh Lộc và Phú Thọ Hòa), 5 làng (gồm Hanh Thông Xã, Hanh Thông Tây, Bình Hòa Xã, Thạnh Mỹ Tây và An Hội) thuộc tổng Bình Trị Thượng được giao cho tỉnh Tân Bình quản lý. Tỉnh Tân Bình khi đó có duy nhất một Quận là Quận Châu Thành (lập ngày 19 tháng 9 năm 1944). Ngày 25 tháng 10 năm 1944, 2 làng An Hội và Hanh Thông Tây sát nhập, lập thành làng Thông Tây Hội. Tỉnh Tân Bình tồn tại đến tháng 8 năm 1945 thì giải thể. Các làng trên đều trở lại thuộc Quận Gò Vấp - tỉnh Gia Định.

3. Thời kháng chiến cứu nước:

Năm 1955, Quận Gò Vấp có 15 làng, bao gồm:

- Tổng Bình Trị Thượng có 8 làng: An Nhơn Xã, An Phú Đông, Bình Hòa Xã, Thạnh Lộc Thôn, Hanh Thông Xã, Thạnh Mỹ Tây, Thông Tây Hội và Quới Xuân;

- Tổng Dương Hòa Thượng có 7 làng: Bình Hưng Hòa, Phú Nhuận, Phú Thọ Hòa, Tân Hòa, Tân Sơn Hòa, Tân Sơn Nhì và Vĩnh Lộc.

Sau năm 1956, các làng gọi là xã. Quận lỵ Gò Vấp đặt tại xã Hạnh Thông Xã. Ngoài ra, trong giai đoạn 1956 - 1975, tỉnh lỵ Gia Định cũng nằm trong địa bàn xã Bình Hòa thuộc Quận Gò Vấp.

Ngày 29 tháng 4 năm 1957, chính quyền Việt Nam Cộng hòa ban hành Nghị định 138-BNV/HC/NĐ ấn định địa giới tỉnh Gia Định gồm 6 Quận (10 tổng, 61 xã), trong đó tăng thêm 2 Quận là Bình ChánhTân Bình. Quận Tân Bình được thành lập trên cơ sở cắt tổng Dương Hòa Thượng (gồm bảy xã: Bình Hưng Hòa, Phú Nhuận, Phú Thọ Hòa, Tân Hòa, Tân Sơn Hòa, Tân Sơn Nhì và Vĩnh Lộc) ra khỏi Quận Gò Vấp.

Năm 1957, Quận Gò Vấp chỉ còn lại một tổng là Bình Trị Thượng với 8 xã trực thuộc gồm: An Nhơn, An Phú Đông, Bình Hòa, Thạnh Lộc, Hạnh Thông, Thạnh Mỹ Tây, Thông Tây Hội và Quới Xuân.

Năm 1960, sát nhập xã Quới Xuân vào xã Thạnh Lộc Thôn, Quận Gò Vấp còn 7 xã. Từ năm 1962, chính quyền Việt Nam Cộng hòa bỏ dần cho đến năm 1965 bỏ hẳn cấp hành chính tổng, các xã trực tiếp thuộc Quận. Cho đến ngày 29 tháng 4 năm 1975, Quận Gò Vấp có 7 xã trực thuộc: An Nhơn, An Phú Đông, Bình Hòa, Thạnh Lộc, Hạnh Thông, Thạnh Mỹ Tây, Thông Tây Hội.

4. Từ sau ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước 30.4.1975:

Sau khi Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam tiếp quản Đô thành Sài Gòn và các vùng lân cận vào ngày 30 tháng 4 năm 1975, ngày 3 tháng 5 năm 1975, Thành phố Sài Gòn - Gia Định được thành lập. Theo Nghị quyết ngày 9 tháng 5 năm 1975 của Ban Chấp hành Đảng bộ Đảng Lao động Việt Nam Thành phố Sài Gòn - Gia Định, Quận Gò Vấp cũ với 7 xã đã giải thể, 2 xã An Phú Đông và Thạnh Lộc được giao về huyện Hóc Môn quản lý. 5 xã còn lại được chia thành 4 Quận mới trực thuộc Thành phố Sài Gòn - Gia Định trên cơ sở nâng cấp các xã cũ: Quận Bình Hòa (là xã Bình Hòa Xã cũ), Quận Thạnh Mỹ Tây (là xã Thạnh Mỹ Tây cũ), Quận Thông Tây Hội (bao gồm xã Thông Tây Hội và xã An Nhơn cũ), Quận Hạnh Thông (là xã Hạnh Thông cũ).

Ngày 20 tháng 5 năm 1976, tổ chức hành chánh Thành phố Sài Gòn - Gia Định được sắp xếp lần hai (theo Quyết định số 301/UB ngày 20.5.1976 của Ủy ban Nhân dân Cách mạng Thành phố Sài Gòn - Gia Định). Theo đó, giải thể các Quận Bình Hòa, Thạnh Mỹ Tây, Thông Tây Hội và Hạnh Thông trước đó để thành lập Quận Bình Thạnh và Quận Gò Vấp. Cụ thể là: thành lập Quận Bình Thạnh trên cơ sở sát nhập Quận Bình Hòa và Quận Thạnh Mỹ Tây cũ; tái lập Quận Gò Vấp trên cơ sở sát nhập Quận Thông Tây Hội và Quận Hạnh Thông cũ. Ngoài ra, các Phường cũ đều giải thể, lập các Phường mới có diện tích - dân số nhỏ hơn và mang tên số. Theo đó, Quận Gò Vấp có 17 Phường (đánh số từ 1 đến 17).

Ngày 2 tháng 7 năm 1976, Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam Khóa VI, kỳ họp thứ 1 chính thức đổi tên Thành phố Sài Gòn - Gia Định thành Thành phố Hồ Chí Minh, Quận Gò Vấp trở thành Quận trực thuộc Thành phố Hồ Chí Minh. Tiếp theo, ngày 11 tháng 7 năm 1983, theo Quyết định số 70-HĐBT của Hội đồng Bộ trưởng, Quận Gò Vấp giải thể 5 Phường là Phường 2, 6, 8, 9 và 14, với địa bàn các Phường giải thể này được nhập vào các Phường kế cận. Như vậy, số lượng Phường trực thuộc Quận còn 12 Phường. (Cụ thể: giải thể Phường 2 sát nhập vào Phường 1; giải thể Phường 6 sát nhập vào Phường 5; giải thể các Phường 8 và 9 sát nhập và điều chỉnh vào các Phường 3, 4, 7, 10; giải thể Phường 14 để sát nhập vào Phường 13 và Phường 16).

Đến cuối năm 2006, theo Nghị định số 143/2006/NĐ-CP ngày 23.11.2006 của Chính phủ, Quận Gò Vấp được điều chỉnh lại địa giới và có 16 Phường giữ ổn định cho đến nay. Cụ thể: 

- Điều chỉnh 0,74 ha diện tích tự nhiên của Phường 15 thuộc Quận Tân Bình về Phường 12 thuộc Quận Gò Vấp quản lý.

- Thành lập Phường 14 thuộc Quận Gò Vấp trên cơ sở điều chỉnh 209,52 ha diện tích tự nhiên và 28.313 nhân khẩu của Phường 12.

- Thành lập Phường 8 thuộc Quận Gò Vấp trên cơ sở điều chỉnh 50,42 ha diện tích tự nhiên và 14.694 nhân khẩu của Phường 12; 66,34 ha diện tích tự nhiên và 10.307 nhân khẩu của Phường 11.

- Thành lập Phường 9 thuộc Quận Gò Vấp trên cơ sở điều chỉnh 55,40 ha diện tích tự nhiên và 17.012 nhân khẩu của Phường 12; 28,44 ha diện tích tự nhiên và 5.860 nhân khẩu của Phường 11.

- Thành lập Phường 6 thuộc Quận Gò Vấp trên cơ sở điều chỉnh 164,75 ha diện tích tự nhiên và 22.428 nhân khẩu của Phường 17.

Theo đó, hiện Quận Gò Vấp có 1.975,85 ha diện tích tự nhiên chia thành 16 đơn vị hành chính trực thuộc bao gồm các Phường: 1, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16 và 17.

Bản đồ hành chính Quận Gò Vấp ngày nay

II. 40 NĂM QUẬN GÒ VẤP - THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 2.7 (1976 - 2016)

Kể từ ngày 2 tháng 7 năm 1976, Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam Khóa VI, kỳ họp thứ nhất chính thức đổi tên Thành phố Sài Gòn - Gia Định thành Thành phố Hồ Chí Minh, Gò Vấp cũng trở thành một Quận trực thuộc Thành phố Hồ Chí Minh. Phát huy truyền thống anh hùng cách mạng trong kháng chiến chống giặc ngoại xâm và nghị lực bản lĩnh vượt khó trong thời kỳ tiếp quản Thành phố, làm lành những vết thương tàn khốc do chiến tranh xâm lược để lại, cùng Thành phố và cả nước đi lên xây dựng CNXH, Quận Gò Vấp đã vươn mình phát triển mạnh mẽ trong suốt 40 năm qua. Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam mà trực tiếp là Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Quận Gò Vấp đã làm nên những thay đổi to lớn và kỳ diệu trên mảnh đất ven nội phía Tây Bắc của Thành phố Hồ Chí Minh, trở thành Quận nội thành với tốc độ đô thị hóa nhanh, tập trung phát triển kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, góp phần thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Đại hội Đảng bộ Quận Gò Vấp lần thứ nhất tháng 6 năm 1976

Ngay trong những năm 80, Quận Gò Vấp được xem là một địa phương có tốc độ đô thị hóa cao của Thành phố, là một trong ba Quận có tốc độ tăng dân số cơ học cao nhất. Cụ thể năm 1976, Gò Vấp có 144.000 người thì năm 1995 đã có 223.000 người, năm 2000 là 231.000 người, năm năm 2004 là 455.000 người. Tính từ năm 1980 đến năm 2003, dân số của Gò Vấp tăng 2,87 lần, trung bình tăng mỗi năm tăng 13,66%. Theo thống kê vào năm 2016, dân số Quận Gò Vấp là 636.033 người. Trung tâm hành chánh Quận tại số 332 đường Quang Trung - Phường 10.

1. Thành tựu thời kỳ tiền đô thị hóa, khôi phục sản xuất, chăm lo đời sống Nhân dân

* Về sản xuất công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp: Hình thức tổ chức chủ yếu là quốc doanh và tập thể. Từ 110 đơn vị cơ sở với 3.525 lao động (năm 1976) đã tăng lên 1.054 đơn vị cơ sở (tăng 9 lần) với 10.628 lao động (tăng gần 3 lần), trong đó có 15 xí nghiệp quốc doanh và 25 hợp tác xã; giá trị sản xuất năm 1985 tăng 11 lần so với năm 1976. Nhiều đơn vị sản xuất tập thể được tặng thưởng Huân chương lao động (HTX cơ khí Đồng Tâm, HTX Hồ dệt Thống Nhất...) HTX cơ khí Đồng Tâm được các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước về thăm.

* Về sản xuất nông nghiệp: Đã vận động nông dân đưa đất vào sản xuất tập thể nhằm phát huy thế mạnh về trồng trọt (chuyên canh rau) và chăn nuôi (chủ yếu là heo) xây dựng vành đai thực phẩm của Thành phố. Đến năm 1985, toàn Quận có 5 hợp tác xã và 1 tập đoàn sản xuất, thu hút 66% số hộ và 84% diện tích đất nông nghiệp, giá trị sản xuất năm 1985 tăng gấp 3 lần so với năm 1976. Hợp tác xã An Hội (Phường 12) nhiều năm liền là một trong những đơn vị điển hình tiên tiến của Thành phố, được đồng chí Võ Văn Kiệt (lúc đó là Bí thư Thành ủy) đến thăm và tặng 1 máy cày. Hợp tác xã rau Quyết Thắng được tặng thưởng Huân chương Lao động hạng 3.

* Hoạt động thương mại - dịch vụ: Thương nghiệp quốc doanh và HTX tiêu thụ phát triển mạnh phục vụ đắc lực 2 bữa ăn hàng ngày của Nhân dân và cung ứng hàng hóa cho xuất khẩu. Giá trị hàng hóa bán ra năm 1985 tăng 15 lần so với năm 1976.

* Diện mạo đô thị Gò Vấp có nhiều thay đổi, đàng hoàng hơn, to đẹp hơn từ khi đường Trần Thị Nghĩ từ Ngã 5 đến đường Phan Văn Trị được mở ra, Trung tâm Thương mại Ngã 6 Gò Vấp được hình thành, xóa được địa danh về tệ nạn xã hội Ngã 5 Chuồng chó; Đường Hoàng Minh Giám ngang qua công viên Gia Định giáp Quận Phú Nhuận và Đường Bạch Đằng nối dài Đường Nguyễn Thái Sơn vào Sân bay Tân Sơn Nhất giáp Quận Tân Bình, Ngã 5 mới được hình thành thay cho địa danh về tệ nạn xã hội Ngã 3 Chú Ía nay là Vòng xoay Ngã 6 Nguyễn Thái Sơn giao lộ mới của đường Phạm Văn Đồng nối Sân bay Tân Sơn Nhất - Bình Lợi - Vành đai ngoài. Tiến hành giải tỏa các nghĩa trang, lấy mặt bằng đưa vào tổ chức sản xuất và xây dựng các cơ sở phúc lợi xã hội như: Sài Gòn ôtô (nay là 2 đơn vị sản xuất ôtô Mercedes Benz và Isuzu); Sài Gòn điện tử (Phường 3); Công ty May Thanh Tâm (Phường 10); Trung tâm Làng hoa (Phường 11), Trung tâm Văn hóa (Phường 13)...

Vòng xoay Ngã 7 giao lộ Phạm Văn Đồng hôm nay

 

* Về chăm lo đời sống tinh thần cho Nhân dân: Được tập trung và phát triển khá tốt; mạng lưới Giáo dục và Y tế được xây dựng đều khắp các Phường, khoa mắt của Bệnh viện Quận là điển hình tiên tiến của tuyến y tế cấp Quận; Trường Mầm Non Phường 3 được đồng chí Võ Văn Kiệt, lúc đó là Bí thư Thành ủy đến thăm và tặng kinh phí xây dựng mới, nay là trường Mầm non trọng điểm của Quận. Về văn hóa văn nghệ: kịch nói và cải lương của Gò Vấp là Quận đầu tiên của Thành phố được thu và phát sóng trên đài truyền hình Thành phố (1975 và 1976), công tác chăm lo thương binh gia đình liệt sĩ, là Quận đầu tiên của Thành phố được tặng thưởng Huân chương lao động Hạng ba (1979).

* Công tác giữ gìn an ninh chính trị - trật tự xã hội và quân sự địa phương luôn được quan tâm củng cố với tư thế sẵn sàng chiến đấu, có sự phối hợp chặt chẽ với các đơn vị quốc phòng trú đóng trên địa bàn Quận và lực lượng Công an Quận, xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân và chiến tranh Nhân dân ngày càng vững chắc. Trong những năm 1978, 1979, 1980, hàng trăm thanh niên gia nhập quân đội và làm nghĩa vụ quốc tế ở Campuchia. Đội bóng đá của lực lượng vũ trang Quận được khoác áo Quân khu 7 thi đấu toàn quân đạt giải nhất. Ban chỉ huy quân sự Quận được tặng thưởng Huân chương chiến công. An ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội luôn được giữ vững; Phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc được phát huy mạnh mẽ từ cơ sở; lực lượng Công an Quận luôn được củng cố về số lượng và không ngừng nâng lên về chất lượng, năm 1985 là đơn vị cấp Quận đầu tiên của phía Nam từ sau ngày giải phóng vinh dự được phong tặng danh hiệu “Anh hùng lực lượng vũ trang Nhân dân”.

* Hoạt động của Mặt trận và các đoàn thể từ Quận đến cơ sở có khởi sắc thông qua các phong trào hành động cách mạng cụ thể ngay từ cơ sở; đoàn viên, hội viên được phát triển vào tổ chức ngày càng nhiều, tác động tích cực vào thành quả phát triển Quận.

* Công tác xây dựng Đảng luôn được quan tâm hàng đầu và không ngừng lớn mạnh cả về 3 mặt chính trị, tư tưởng và tổ chức. Đội ngũ cán bộ của Quận được tập hợp từ các nguồn: tại chỗ, từ chiến khu ra, từ chiến thắng trở về và lực lượng Thành phố tăng cường (đa số là các đồng chí được đào tạo từ miền Bắc XHCN, có trình độ văn hóa và nghiệp vụ), đã bổ sung kinh nghiệm trong quá trình lãnh đạo và tổ chức thực hiện đạt kết quả cao trên nhiều lĩnh vực phát triển sản xuất và chăm lo đời sống Nhân dân...

2. Thành tựu sau 30 năm đổi mới và phát triển (1986 - 2016):

Từ năm 1986, bắt đầu công cuộc đổi mới được đề ra từ Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI, cùng với Thành phố và cả nước, Quận Gò Vấp bước vào thời kỳ với nhiều biến đổi sâu sắc và toàn diện; chuyển mạnh từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung, quan liêu bao cấp sang cơ chế thị trường, phát triển sản xuất hàng hóa theo định hướng xã hội chủ nghĩa; vừa dồn sức khắc phục những yếu kém của kinh tế quốc doanh và kinh tế tập thể, vừa tập trung phát triển sản xuất kinh doanh thu hút nhiều thành phần kinh tế tham gia, góp phần thúc đẩy công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước.

* Về sản xuất công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp: Trong giai đoạn 1986 - 2000, giá trị sản xuất bình quân mỗi năm tăng 13,15%. Kinh tế ngoài quốc doanh phát triển mạnh, nhất là hình thức Công ty trách nhiệm hữu hạn và doanh nghiệp tư nhân, mỗi năm thu hút gần 3.000 lao động. Đặc biệt, Quận đã thành công trong việc vận động Nhân dân chuyển đổi một số ngành nghề phù hợp với quá trình đô thị hóa và theo hướng công nghiệp hóa hiện đại hóa, vận động chuyển đổi nghề sản xuất pháo (đặc sản của Quận) theo chủ trương của Chính phủ. Trong giai đoạn 2001 đến 2005, giá trị sản xuất tiếp tục tăng cao, bình quân 19%/năm và trong giai đoạn 2006 - 2008, mức tăng giảm còn 14,96% và giai đoạn 2011 - 2014 là 10,79%, nhưng vẫn đạt mức cao của Thành phố. Đặc biệt, sự ra đời của Luật Doanh nghiệp tạo môi trường thông thoáng cho sản xuất, kinh doanh; đồng thời Quận cũng đã tạo điều kiện thu hút các thành phần kinh tế đầu tư phát triển sản xuất từ đất nông nghiệp chuyển sang (là thế mạnh của Quận), ưu tiên phát triển công nghiệp sạch và sản phẩm xuất khẩu; Quận đã hình thành khu tập trung các cơ sở sản xuất tại Phường 12 với diện tích 40,3ha, có 74 doanh nghiệp tổ chức sản xuất, đảm bảo xử lý tốt về ô nhiễm môi trường. Hiện có 3.150 đơn vị hoạt động theo Luật Doanh nghiệp và 2.800 cơ sở sản xuất nhỏ, thu hút 74.775 lao động (12/2014).

* Về sản xuất nông nghiệp: Do quá trình đô thị hóa diễn ra với tốc độ ngày càng nhanh, diện tích đất nông nghiệp ngày càng thu hẹp, nông nghiệp Gò Vấp đã phát triển mạnh kinh tế vườn và chuyển đổi cây trồng, vật nuôi với hiệu quả kinh tế cao hơn và có xu hướng chuyển dịch sang hoạt động dịch vụ nông nghiệp (từ sản xuất thương phẩm chuyển sang cung cấp giống, kỹ thuật); bonsai và hoa cao cấp là thế mạnh của Quận.

* Về thương mại dịch vụ, xuất nhập khẩu: Kinh tế thị trường thúc đẩy hoạt động thương mại - dịch vụ của Quận phát triển mạnh mẽ, tổng mức lưu chuyển hàng hóa bán ra thời kỳ 1986 - 2000 tăng bình quân 17,35%/năm. Hình thành Trung tâm Thương mại Ngã 6 Gò Vấp và Khu phố Chợ Tân Sơn Nhất. Trong thời kỳ 2001 - 2005, tiến trình đô thị hóa diễn ra với tốc độ nhanh, tác động tích cực cho hoạt động thương mại - dịch vụ, xuất nhập khẩu tăng trưởng mạnh, tổng mức lưu chuyển hàng hóa trên thị trường tăng bình quân 21,44%/năm. Hình thành Khu phố Chợ Hạnh Thông Tây và siêu thị đầu tiên hoạt động trên địa bàn (Siêu thị Bình Dân tại Phường 11) và tiếp theo là Siêu thị Văn hóa Văn Lang hình thành tại Ngã 6 Gò Vấp; nhiều cửa hàng mua bán phát triển trên các trục lộ chính, những đường có tên và những tuyến đường hẻm đã được bêtông hóa. Đến năm 2014, có 8.000 đơn vị thương mại - dịch vụ hoạt động theo Luật Doanh nghiệp và 24.300 hộ kinh doanh cá thể, tỷ trọng Thương mại - dịch vụ chiếm 60,12% (năm 2015). Kim ngạch xuất khẩu tăng bình quân 18,50%/năm và kim ngạch nhập khẩu tăng bình quân 20,60%/năm. Các loại hình dịch vụ cao cấp khác cũng đã phát triển mạnh mẽ, chỉ riêng về hoạt động tín dụng, từ chỉ có 1 Chi nhánh Ngân hàng Nhà nước, đến năm 2005, trên địa bàn Quận đã có 12 chi nhánh, Phòng giao dịch của các ngân hàng hoạt động, góp phần tích cực thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển. Sự phát triển nhanh và đa dạng của hoạt động thương mại - dịch vụ, xuất nhập khẩu đã góp phần nâng tỷ trọng từ dưới 10% vào năm 1990 lên 35% vào năm 2005 trong cơ cấu kinh tế, và đang chuyển dịch đúng hướng theo cơ cấu chuyển dần sang “Thương mại - dịch vụ - công nghiệp”.

* Về đầu tư cơ sở vật chất kỹ thuật hạ tầng: Quận đã tập trung khai thác thế mạnh về đất đai, thúc đẩy tiến trình đô thị hóa, mỹ quan đô thị không ngừng phát triển. Tổng vốn đầu tư từ nguồn vốn ngân sách Nhà nước và Nhân dân hàng trăm tỷ đồng/năm; kết quả thực hiện 10 công trình trọng điểm đã góp phần tạo động lực cho kinh tế, văn hóa, xã hội và đời sống Nhân dân được nâng cao; đáng chú ý là công tác bêtông hóa, nhựa hóa đường hẻm với phương châm “Nhà nước và Nhân dân cùng làm” đạt kết quả tốt; Công viên văn hóa (Phường 6) với quy mô trên 37ha được triển khai. Nhiều công trình trường học, đường giao thông, các cơ sở y tế được xây mới và sửa chữa, nâng cấp mở rộng. Hệ thống điện và thông tin liên lạc được đầu tư phủ kín từ nguồn kinh phí chuyên ngành; mạng lưới cấp nước sạch đáp ứng 97,3% số hộ trong toàn Quận. Điện lực Gò Vấp được thành lập (tách ra từ Điện lực Gia Định).

* Về văn hóa - xã hội: Đã có nhiều chuyển biến tích cực và đạt được nhiều thành quả quan trọng.

- Gia đình chính sách và hộ nghèo được tập trung chăm lo chu đáo. Đã hoàn thành công tác xây dựng nhà tình nghĩa và nhà tình thương trên địa bàn Quận; mỗi năm giới thiệu việc làm từ 13 đến 14 ngàn lượt lao động (năm 2014 là 17.500 lượt người); công tác xóa đói giảm nghèo đạt kết quả tốt, đã thực hiện nhiều biện pháp chăm lo, hỗ trợ cho trẻ em nghèo có hoàn cảnh khó khăn như trợ cấp học bổng, dạy nghề miễn phí… Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” ở khu dân cư, xây dựng Gia đình văn hóa, Khu phố văn hóa, Điểm sáng văn hóa, Văn minh thương nghiệp có nhiều chuyển biến tích cực, có 94% hộ gia đình văn hóa, 170/186 khu phố đạt chuẩn  văn hóa ghi nhận 3 Phường đạt chuẩn văn minh đô thị.

- Phong trào thể dục - thể thao có nhiều loại hình hoạt động khởi sắc; nhiều vận động viên đạt huy chương cấp quốc gia và quốc tế. Đáng chú ý, Gò Vấp đã cùng Đài Truyền hình Thành phố lần đầu tiên tổ chức cuộc đua xe đạp “Cúp truyền hình” vào năm 1989 (và Đài Truyền hình đã duy trì Cúp truyền hình hàng năm cho đến nay). Công tác chăm lo sức khỏe cho Nhân dân được quan tâm; cơ sở vật chất và phương tiện khám, chữa bệnh được tăng cường, đội ngũ y, bác sĩ được nâng lên về y đức và nghiệp vụ; công tác phòng chống dịch bệnh được coi trọng.

- Về nâng cao dân trí: Chất lượng dạy và học đạt mục tiêu giáo dục toàn diện, hiệu suất đào tạo ở bậc tiểu học đạt từ 98% trở lên, bậc trung học cơ sở đạt trên 91%; vượt các chỉ tiêu về quốc gia về chống mù chữ, phổ cập giáo dục tiểu học, trung học cơ sở. Đặc biệt năm 1978, Gò Vấp được công nhận đạt tiêu chuẩn xóa mù chữ; năm 2003 là Quận đầu tiên được công nhận hoàn thành giáo dục bậc trung học theo tiêu chuẩn của Thành phố; đến năm 2012 được công nhận đạt chuẩn phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5 tuổi… Nhiều trường được tặng thưởng Huân chương Lao động; trường Phan Tây Hồ và trường Nguyễn Du nhiều năm liền là điển hình tiên tiến cấp Thành phố, được nhiều đồng chí lãnh đạo Nhà nước và Thành phố về thăm; Gò Vấp là 1 trong những lá Cờ đầu của ngành Giáo dục Thành phố, nhất là về chất lượng đào tạo học sinh giỏi cấp Quốc tế, Quốc gia và Thành phố cũng như giáo dục toàn diện kết hợp chuyên sâu; động viên nhất là đánh giá của đồng chí Trương Tấn Sang - Chủ tịch Nước, nguyên Chủ tịch UBND Thành phố trong lần về thăm ngành giáo dục Quận năm 1992: “Gò Vấp ven về địa lý nhưng không ven về trí tuệ”. Lĩnh vực dạy nghề mỗi năm thu hút từ 2.000 đến 2.200 học viên, góp phần cung cấp nhân lực cho xã hội.

Khánh thành Trường Tiểu học Chi Lăng năm 2015

* Về an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội luôn được giữ vững; tinh thần cảnh giác với âm mưu diễn biến hòa bình của các thế lực thù địch luôn được đề cao; các phong trào: quần chúng bảo vệ an ninh Tổ quốc, vận động giao nộp vũ khí, vận động tội phạm ra đầu thú… đạt nhiều kết quả tốt. Các phương án sẵn sàng chiến đấu, phòng chống bạo loạn, phối hợp bảo vệ địa bàn, phòng chống cháy nổ, diễn tập phòng thủ luôn được bổ sung thực hiện hàng năm. Chương trình mục tiêu 3 giảm (tội phạm, mại dâm, ma túy) có nhiều chuyển biến tích cực; các loại tội phạm từng bước được ngăn chặn, tệ nạn xã hội được đẩy lùi, các địa bàn trọng điểm từng bước được chuyển hóa; Quận đã cơ bản đưa số người nghiện ma túy trong diện quản lý được vào các trường, trung tâm giáo dục, chữa bệnh và phát hiện đến đâu đưa đi cai nghiện đến đó; trật tự đô thị và trật tự giao thông luôn được tăng cường gìn giữ mỹ quan đô thị; công tác quản lý di biến động dân số, nhất là dân nhập cư tăng nhanh, được quan tâm.

* Công tác Đảng, công tác chính trị, công tác xây dựng lực lượng vũ trang Quận (công an, quân sự) ngày càng vững mạnh cả về số lượng và chuyên môn nghiệp vụ luôn được quan tâm; xây dựng lực lượng dân quân tự vệ và dự bị động viên đạt số lương và chất lượng; công tác tuyển chọn và gọi thanh niên nhập ngũ luôn đạt chỉ tiêu, chất lượng chính trị được nâng lên; thực hiện tốt công tác hậu phương quân đội.

* Công tác cải cách tư pháp có nhiều chuyển biến tích cực; công tác tuyên truyền phổ biến pháp luật được tăng cường, công tác hòa giải có tác động tích cực ngay từ cơ sở; công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân được quan tâm thường xuyên đúng quy trình và đúng luật; quy chế phối hợp giữa các ngành Công an - Viện kiểm sát - Tòa án được phát huy tốt, tác động tích cực trong việc giữ vững an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội trên địa bàn Quận.

* Công tác xây dựng Đảng, hệ thống chính trị từ Quận đến cơ sở ngày càng trong sạch vững mạnh là nhiệm vụ then chốt, được quan tâm thường xuyên. Công tác xây dựng Đảng từng bước được nâng cao trên các mặt chính trị, tư tưởng, tổ chức và năng lực lãnh đạo. Sau các đợt triển khai thực hiện đổi mới và chỉnh đốn Đảng theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 3 (Khóa VII) và Nghị quyết Trung ương 6 (Khóa VIII) và Nghị quyết Trung ương 4 (Khóa XI), gắn với đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, tấm gương đạo đức và phong cách của Người theo tinh thần Chỉ thị 06 ngày 7.11.2006 và Chỉ thị 03 ngày 14.5.2011 của Bộ Chính trị. Trong đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức và đoàn viên, hội viên có nhiều chuyển biến rõ rệt cả về đạo đức lối sống và thái độ phục vụ Nhân dân; các tổ chức cơ sở Đảng và Chính quyền, hệ thống chính trị phát huy tốt hơn vai trò hạt nhân và năng lực lãnh đạo, quản lý điều hành, vận động quần chúng; tính nêu gương được đề cao trong mọi công tác, sinh hoạt và nêu gương hàng ngày…

Đại hội đại biểu Đảng bộ Quận Gò Vấp lần thứ XI nhiệm kỳ 2015-2020

 

* Các cơ quan quản lý Nhà nước được sắp xếp lại theo hướng tinh gọn, hiệu quả; thực hiện cải cách hành chính theo mô hình “một cửa” đã đề cao trách nhiệm công vụ của đội ngũ cán bộ công chức, nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước trên địa bàn. Công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát được tăng cường góp phần chấn chỉnh trật tự kỷ cương, chống lãng phí, tiêu cực, tham nhũng. Hội đồng Nhân dân Quận có nhiều đổi mới về nội dung và phương pháp hoạt động, phát huy dân chủ, trí tuệ, trách nhiệm của các đại biểu và tăng cường vai trò giám sát đối với hoạt động của UBND cùng cấp. Sự phối hợp hoạt động của HĐND - UBND và MTTQ, các đoàn thể ở Quận và Phường tương đối chặt chẽ trong việc giải quyết các vấn đề bức xúc của địa phương và của người dân. Việc thực hiện “Quy chế dân chủ ở cơ sở” đã động viên Nhân dân tham gia xây dựng Chính quyền, xây dựng địa phương, tạo sự gắn bó, gần gũi giữa Chính quyền với Nhân dân; giải quyết hài hòa giữa lợi ích chung và lợi ích của người dân.

* Công tác dân vận và hoạt động của Mặt trận, đoàn thể có chuyển biến tích cực, luôn củng cố tổ chức và hướng hoạt động về cơ sở, chăm lo lợi ích của đoàn viên, hội viên với nhiều phong trào hành động và loại hình hoạt động thiết thực tác động tích cực vào việc nâng cao đời sống vật chất và văn hóa, tinh thần cho Nhân dân, giữ vững an ninh trật tự tại địa bàn cư trú.

Nhìn lại Lịch sử đất và người Gò Vấp, gần đây nhất là chặng đường 40 năm (1976 - 2016) xây dựng, đổi mới và phát triển, Đảng bộ và Nhân dân Gò Vấp tự hào với những thành tựu kỳ diệu vươn mình đứng dậy, đã ra sức khắc phục khó khăn, vượt qua bao gian lao, thử thách của thời kỳ sau chiến tranh, cùng với những biến đổi thăng trầm trong thời kỳ quá độ của cách mạng xã hội chủ nghĩa (1976 - 1985) và quyết tâm đổi mới, xóa bỏ cơ chế tập trung quan liêu bao cấp kém hiệu quả chuyển mạnh sang phát triển hàng hóa theo cơ chế thị trường với nhiều thành phần kinh tế tham gia dưới sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa (1986 - 1996) và đẩy mạnh công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước (1996 - 2016). Đảng bộ và Nhân dân Gò Vấp cùng với đồng chí, đồng bào Thành phố mang tên Bác đi trước và về đích trước, vì sự nghiệp dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

(biên soạn theo tài liệu Lịch sử Gò Vấp và Thành phố Hồ Chí Minh)

 

 

 

 

 

 

 

 

PHƯƠNG HOA
Lượt xem: 8898
Bản in Quay lại
Tin mới hơn
Tin đã đưa
Bình luận
Ý kiến bạn đọc (0)
imageUser
Thông tin cá nhân
Bạn vui lòng để lại thông tin để gửi bình luận
Đóng
Lưu thông tin