image Truyền thống - lịch sử Quận Gò Vấp
320 NĂM QUẬN GÒ VẤP - THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH (1698 - 2018)
Thứ 4, Ngày 31/10/2018, 10:24 CH Cỡ chữ Màu chữ image



(WEBGOVAP) - Nhân kỷ niệm 320 năm thành lập Thành phố Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh (1698 - 2018), Ban Biên tập Website Quận trân trọng giới thiệu bạn đọc bài viết về Lược sử hình thành và phát triển của Quận Gò Vấp trong 320 năm tuổi đời của Thành phố, để hiểu và tự hào hơn về mảnh đất và con người quê hương mình, càng nỗ lực nhiều hơn nữa xây dựng Quận văn minh, giàu đẹp, nghĩa tình. 

I. LƯỢC SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN
Quận Gò Vấp hiện là một Quận nội thành thuộc Thành phố Hồ Chí Minh, nằm ở phía Bắc và Tây Bắc Thành phố; phía Bắc giáp Quận 12, phía nam giáp Quận Phú Nhuận, phía Tây giáp Quận 12 và Quận Tân Bình, phía Đông giáp Quận Bình Thạnh. Tổng diện tích mặt đất tự nhiên là 1.975,85 ha. Dân số là trên 665.000 người, mật độ dân số khoảng 29.000 người/km² (số liệu tháng 10 năm 2018); trong đó, đồng bào các dân tộc thiểu số là 9.960 người, gồm dân tộc Hoa 6.562 người, dân tộc Chăm 749 người, dân tộc Khmer 773 người, dân tộc Thái 686 người, dân tộc Tày 375 người, dân tộc Mường 251 người, dân tộc Nùng 189 người, các dân tộc khác có 375 người (là Dao, Kơ-ho, Stiêng, Bana, Churu…). Cơ cấu hành chính có 16 Phường (gọi theo số) gồm: Phường 1, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17 (không có Phường 2), với Phường 10 nằm vị trí trung tâm Quận.
1. Thời khẩn hoang, lập địa:
Theo lịch sử ghi thì vùng đất Gò Vấp được khai phá từ những ngày đầu khi lưu dân Việt đi mở đất từ cuối thế kỷ XVI sang đầu thế kỷ XVII. Năm 1698, khi Lễ Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh thừa lệnh Chúa Nguyễn Phúc Chu kinh lý miền Nam, xác lập chủ quyền cương thổ của Việt Nam ở vùng đất mới thì đất Gò Vấp đã có tên trong sổ bộ, thôn, xã thuộc huyện Tân Bình - Phủ Gia Định. Gò Vấp cách trung tâm Bến Nghé xưa (là Quận 1 bây giờ) khoảng 1 km về phía Tây Bắc, lại nằm trên vùng đất gò, cao hơn 11m so với mặt biển (cao nhất Thành phố), có nước ngọt của sông Bến Cát - phụ lưu của sông Sài Gòn - thuận lợi canh tác và sinh hoạt. Vì thế mà lưu dân đã quyết chọn nơi này lập làng, lập ấp, tạo dựng quê hương mới. 
Có truyền thuyết cho rằng nguồn gốc của danh gọi Gò Vấp là do ở nơi gò cao này có một rừng cây Vắp bao phủ (cây này trong tiếng Chăm là Krai, hiện trong Thảo Cầm Viên - Thành phố Hồ Chí Minh còn hai cây). Đất Gò có một rừng Vắp... người xưa ghép nối lại thành Gò Vắp, lâu ngày truyền tụng nói trại đi thành Gò Vấp và vì thế mà danh gọi Quận Gò Vấp có từ trong các thời kỳ hình thành, đấu tranh bảo vệ, xây dựng và phát triển của Thành phố đến ngày nay...
Theo sách “Gia Định Thành thông chí” của Trịnh Hoài Đức thì vào Triều Gia Long, năm 1818, vùng đất mang tên Gò Vấp khá rộng lớn, nằm trong địa phận các tổng Bình Trị và Dương Hòa thuộc huyện Bình Dương. Năm 1836, khi Nhà Nguyễn đạc điền và lập bạ cho toàn bộ lục tỉnh Nam Kỳ thì vùng đất Gò Vấp thuộc tổng Bình Trị Hạ, huyện Bình Dương, phủ Tân Bình, tỉnh Gia Định.
2. Thời Pháp thuộc:
Năm 1858, Sau khi chiếm Nam Kỳ làm thuộc địa, thực dân Pháp đẩy mạnh quá trình đô thị hóa vùng Bến Nghé - Sài Gòn, năm 1894, mở rộng Thành phố lên phía Bắc lấy rạch Thị Nghè và đường Thuận Kiều (đường Cách mạng Tháng Tám ngày nay) làm chỉ giới. Huyện Bình Dương của tỉnh Gia Định ở phía Bắc và tỉnh Chợ Lớn ở phía Nam trở thành các khu ngoại ô của Thành phố Sài Gòn. 
Tỉnh Gia Định từ ngày 1 tháng 1 năm 1911 chia thành 4 Quận: Hóc Môn, Thủ Đức, Gò Vấp và Nhà Bè. Vào năm 1917, Quận Gò Vấp gồm 3 tổng: Dương Hòa Thượng, Bình Trị Hạ, Bình Trị Thượng với 37 làng trực thuộc. Từ năm 1940 đến năm 1953, nhiều làng được sát nhập lại nên Gò Vấp còn lại 24 làng (bao gồm cả vùng đất của Quận Bình Thạnh, Quận Phú Nhuận, Quận Tân Bình, Quận 12 và một phần của huyện Bình Chánh và huyện Củ Chi ngày nay). Vào thời kỳ Pháp thuộc, làng Tân Sơn Nhứt (ngày nay gọi là Tân Sơn Nhất) không còn sau khi thực dân Pháp đuổi dân chiếm đất để xây dựng sân bay Tân Sơn Nhứt.
Ngày 11 tháng 5 năm 1944, Toàn quyền Đông Dương ký Nghị định tách 17 làng và một số vùng (nằm kế cận Khu Sài Gòn - Chợ Lớn) của tỉnh Gia Định để lập tỉnh Tân Bình. Lúc này, vùng đất Quận Gò Vấp bao gồm toàn bộ tổng Dương Hòa Thượng (có 7 làng: Bình Hưng Hòa, Phú Nhuận, Tân Sơn Nhì, Tân Sơn Hòa, Tân Hòa, Vĩnh Lộc và Phú Thọ Hòa), 5 làng (gồm Hanh Thông Xã, Hanh Thông Tây, Bình Hòa Xã, Thạnh Mỹ Tây và An Hội) thuộc tổng Bình Trị Thượng được giao cho tỉnh Tân Bình quản lý. Tỉnh Tân Bình khi đó có duy nhất một Quận là Quận Châu Thành (lập ngày 19 tháng 9 năm 1944). Ngày 25 tháng 10 năm 1944, 2 làng An Hội và Hanh Thông Tây sát nhập, lập thành làng Thông Tây Hội. Tỉnh Tân Bình tồn tại đến tháng 8 năm 1945 thì giải thể. Các làng trên đều trở lại thuộc Quận Gò Vấp - tỉnh Gia Định.
3. Thời kháng chiến cứu nước: 
Năm 1955, Quận Gò Vấp có 15 làng, bao gồm: 
- Tổng Bình Trị Thượng có 8 làng: An Nhơn Xã, An Phú Đông, Bình Hòa Xã, Thạnh Lộc Thôn, Hanh Thông Xã, Thạnh Mỹ Tây, Thông Tây Hội và Quới Xuân;
- Tổng Dương Hòa Thượng có 7 làng: Bình Hưng Hòa, Phú Nhuận, Phú Thọ Hòa, Tân Hòa, Tân Sơn Hòa, Tân Sơn Nhì và Vĩnh Lộc.
Sau năm 1956, các làng gọi là xã. Quận lỵ Gò Vấp đặt tại xã Hạnh Thông Xã. Ngoài ra, trong giai đoạn 1956 - 1975, tỉnh lỵ Gia Định cũng nằm trong địa bàn xã Bình Hòa thuộc Quận Gò Vấp.
Ngày 29 tháng 4 năm 1957, chính quyền Việt Nam Cộng hòa ban hành Nghị định 138-BNV/HC/NĐ ấn định địa giới tỉnh Gia Định gồm 6 Quận (10 tổng, 61 xã), trong đó tăng thêm 2 Quận là Bình Chánh và Tân Bình. Quận Tân Bình được thành lập trên cơ sở cắt tổng Dương Hòa Thượng (gồm bảy xã: Bình Hưng Hòa, Phú Nhuận, Phú Thọ Hòa, Tân Hòa, Tân Sơn Hòa, Tân Sơn Nhì và Vĩnh Lộc) ra khỏi Quận Gò Vấp.
Năm 1957, Quận Gò Vấp chỉ còn lại một tổng là Bình Trị Thượng với 8 xã trực thuộc gồm: An Nhơn, An Phú Đông, Bình Hòa, Thạnh Lộc, Hạnh Thông, Thạnh Mỹ Tây, Thông Tây Hội và Quới Xuân.
Năm 1960, sát nhập xã Quới Xuân vào xã Thạnh Lộc Thôn, Quận Gò Vấp còn 7 xã. Từ năm 1962, chính quyền Việt Nam Cộng hòa bỏ dần cho đến năm 1965 bỏ hẳn cấp hành chính tổng, các xã trực tiếp thuộc Quận. Cho đến ngày 29 tháng 4 năm 1975, Quận Gò Vấp có 7 xã trực thuộc: An Nhơn, An Phú Đông, Bình Hòa, Thạnh Lộc, Hạnh Thông, Thạnh Mỹ Tây, Thông Tây Hội.
4. Từ sau ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước 30.4.1975: 
Sau khi Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam tiếp quản Đô thành Sài Gòn và các vùng lân cận vào ngày 30 tháng 4 năm 1975, ngày 3 tháng 5 năm 1975, Thành phố Sài Gòn - Gia Định được thành lập. Theo Nghị quyết ngày 9 tháng 5 năm 1975 của Ban Chấp hành Đảng bộ Đảng Lao động Việt Nam Thành phố Sài Gòn - Gia Định, Quận Gò Vấp cũ với 7 xã đã giải thể, 2 xã An Phú Đông và Thạnh Lộc được giao về huyện Hóc Môn quản lý. 5 xã còn lại được chia thành 4 Quận mới trực thuộc Thành phố Sài Gòn - Gia Định trên cơ sở nâng cấp các xã cũ: Quận Bình Hòa (là xã Bình Hòa Xã cũ), Quận Thạnh Mỹ Tây (là xã Thạnh Mỹ Tây cũ), Quận Thông Tây Hội (bao gồm xã Thông Tây Hội và xã An Nhơn cũ), Quận Hạnh Thông (là xã Hạnh Thông cũ).
Ngày 20 tháng 5 năm 1976, tổ chức hành chánh Thành phố Sài Gòn - Gia Định được sắp xếp lần hai (theo Quyết định số 301/UB ngày 20.5.1976 của Ủy ban Nhân dân Cách mạng Thành phố Sài Gòn - Gia Định). Theo đó, giải thể các Quận Bình Hòa, Thạnh Mỹ Tây, Thông Tây Hội và Hạnh Thông trước đó để thành lập Quận Bình Thạnh và Quận Gò Vấp. Cụ thể là: thành lập Quận Bình Thạnh trên cơ sở sát nhập Quận Bình Hòa và Quận Thạnh Mỹ Tây cũ; tái lập Quận Gò Vấp trên cơ sở sát nhập Quận Thông Tây Hội và Quận Hạnh Thông cũ. Ngoài ra, các Phường cũ đều giải thể, lập các Phường mới có diện tích - dân số nhỏ hơn và mang tên số. Theo đó, Quận Gò Vấp có 17 Phường (đánh số từ 1 đến 17).
Ngày 2 tháng 7 năm 1976, Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam Khóa VI, kỳ họp thứ nhất chính thức đổi tên Thành phố Sài Gòn - Gia Định thành Thành phố Hồ Chí Minh, Quận Gò Vấp trở thành Quận trực thuộc Thành phố Hồ Chí Minh. Tiếp theo, ngày 11 tháng 7 năm 1983, theo Quyết định số 70-HĐBT của Hội đồng Bộ trưởng, Quận Gò Vấp giải thể 5 Phường là Phường 2, 6, 8, 9 và 14, với địa bàn các Phường giải thể này được nhập vào các Phường kế cận. Như vậy, số lượng Phường trực thuộc Quận còn 12 Phường. (Cụ thể: giải thể Phường 2 sát nhập vào Phường 1; giải thể Phường 6 sát nhập vào Phường 5; giải thể các Phường 8 và 9 sát nhập và điều chỉnh vào các Phường 3, 4, 7, 10; giải thể Phường 14 để sát nhập vào Phường 13 và Phường 16).
Đến cuối năm 2006, theo Nghị định số 143/2006/NĐ-CP ngày 23.11.2006 của Chính phủ, Quận Gò Vấp được điều chỉnh lại địa giới và có 16 Phường giữ ổn định cho đến nay. Cụ thể: 
- Điều chỉnh 0,74 ha diện tích tự nhiên của Phường 15 thuộc Quận Tân Bình về Phường 12 thuộc Quận Gò Vấp quản lý.
- Thành lập Phường 14 thuộc Quận Gò Vấp trên cơ sở điều chỉnh 209,52 ha diện tích tự nhiên và 28.313 nhân khẩu của Phường 12.
- Thành lập Phường 8 thuộc Quận Gò Vấp trên cơ sở điều chỉnh 50,42 ha diện tích tự nhiên và 14.694 nhân khẩu của Phường 12; 66,34 ha diện tích tự nhiên và 10.307 nhân khẩu của Phường 11.
- Thành lập Phường 9 thuộc Quận Gò Vấp trên cơ sở điều chỉnh 55,40 ha diện tích tự nhiên và 17.012 nhân khẩu của Phường 12; 28,44 ha diện tích tự nhiên và 5.860 nhân khẩu của Phường 11.
- Thành lập Phường 6 thuộc Quận Gò Vấp trên cơ sở điều chỉnh 164,75 ha diện tích tự nhiên và 22.428 nhân khẩu của Phường 17.
Theo đó, hiện Quận Gò Vấp có 1.975,85 ha diện tích tự nhiên chia thành 16 đơn vị hành chính trực thuộc bao gồm các Phường: 1, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16 và 17.

 

 


II. 42 NĂM QUẬN GÒ VẤP - THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 2.7 (1976 - 2018)
Kể từ ngày 2 tháng 7 năm 1976, Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam Khóa VI, kỳ họp thứ nhất chính thức đổi tên Thành phố Sài Gòn - Gia Định thành Thành phố Hồ Chí Minh, Gò Vấp cũng trở thành một Quận trực thuộc Thành phố Hồ Chí Minh. Phát huy truyền thống anh hùng cách mạng trong kháng chiến chống giặc ngoại xâm và nghị lực bản lĩnh vượt khó trong thời kỳ tiếp quản Thành phố, làm lành những vết thương tàn khốc do chiến tranh xâm lược để lại, cùng Thành phố và cả nước đi lên xây dựng CNXH, Quận Gò Vấp đã vươn mình phát triển mạnh mẽ trong suốt 40 năm qua. Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam mà trực tiếp là Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Quận Gò Vấp đã làm nên những thay đổi to lớn và kỳ diệu trên mảnh đất ven nội phía Tây Bắc của Thành phố Hồ Chí Minh, trở thành Quận nội thành với tốc độ đô thị hóa nhanh, tập trung phát triển kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, góp phần thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Ngay từ những năm 80, Quận Gò Vấp được xem là một địa phương có tốc độ đô thị hóa cao của Thành phố, là một trong ba Quận có tốc độ tăng dân số cơ học cao nhất. Cụ thể năm 1976, Gò Vấp có 144.000 người thì năm 1995 đã có 223.000 người, năm 2000 là 231.000 người, năm năm 2004 là 455.000 người. Tính từ năm 1980 đến năm 2003, dân số của Gò Vấp tăng 2,87 lần, trung bình tăng mỗi năm tăng 13,66%. Theo thống kê vào tháng 10 năm 2018, dân số Quận Gò Vấp là trên 665.000 người. Trung tâm hành chánh Quận tại số 332 đường Quang Trung - Phường 10. 
Hiện nay các công trình công trình trọng điểm mà Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Quận Gò Vấp lần thứ XI nhiệm kỳ 2015 – 2020 đã đề ra đều được tập trung triển khai với tinh thần nỗ lực, khẩn trương thực hiện, nhiều dự án đã hoàn thành, những dự án còn lại cũng đã được chấp thuận, được bố trí kế hoạch vốn và phê duyệt chủ trương đầu tư. Các chương trình, công trình trọng điểm về đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, chỉnh trang đô thị của Quận đã được tập trung thực hiện hoàn thành đã góp phần phục vụ nhu cầu an sinh xã hội, cộng đồng dân cư, giao thông đô thị ngày càng thông thoáng, góp phần giảm thiểu ùn tắc giao thông cục bộ. 
Giá trị sản xuất các ngành kinh tế của Quận hàng năm duy trì ở mức tăng trưởng ổn định. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch đúng hướng “dịch vụ - công nghiệp”. Thu ngân sách đạt và vượt chi tiêu, đáp ứng các nhiệm vụ chi theo dự toán được giao. Các hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp, thúc đẩy sản xuất kinh doanh được triển khai đồng bộ, hiệu quả. Đảm bảo việc phát triển của các Trung tâm thương mại, siêu thị, cửa hàng tiên ích, văn minh tiện lợi. Các chương trình hành động thực hiện cuộc vận động “Người Việt Nam dùng hàng Việt Nam” được quan tâm tổ chức, kết hợp cùng với việc tuyên truyền, quảng bá các thương hiệu nên đạt được một số kết quả nhất định. Công tác vận động chuyển đổi cơ cấu vật nuôi cây trồng theo Nghị quyết 12-NQ/QU được triển khai thực hiện thường xuyên liên tục; tỷ lệ hộ chăn nuôi trên địa bàn giảm mạnh so với đầu kỳ báo cáo. Các hộ nông nghiệp cũng đã chủ động nghiên cứu chuyển đổi các ngành nghề có khả năng thu lợi nhuận kinh tế cao. Công tác quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường được tăng cường tập trung lãnh đạo; Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật đến người dân được triển khai đáp ứng yêu cầu.
An sinh xã hội được đảm bảo. Cuộc sống của gia đình chính sách, hộ nghèo, hộ cận nghèo được nâng lên. Tình hình dịch bệnh được kiểm soát, không có trường hợp tử vong vì dịch bệnh. Chất lượng giáo dục được giữ vững. Sự phối hợp giữa chính quyền và các ban ngành, đoàn thể, tổ chức chính trị xã hội trong việc tổ chức các phong trào quần chúng ngày càng hiệu quả. Phong trào thi đua yêu nước gắn với phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” ở cơ sở tiếp tục phát triển, nâng cao chất lượng, đi vào chiều sâu.
An ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội được giữ vững và ổn định. Tình hình phạm pháp hình sự được kiểm soát, tỷ lệ khám phá án được nâng cao qua từng năm. Công tác tuyển chọn và gọi công dân nhập ngũ hàng năm đạt chỉ tiêu, đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội trong tình hình mới. Thực hiện có hiệu quả các chương trình mục tiêu quốc gia về đấu tranh phòng, chống tội phạm, tệ nạn xã hội, tấn công trấn áp các loại tội phạm.
Thực hiện có hiệu quả công tác đào tạo, bồi dưỡng góp phần quan trọng trong việc nâng cao mặt bằng chung về trình độ và năng lực của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, từng bước tiêu chuẩn hóa ngạch, bậc theo quy định của Nhà nước; đảm bảo cho công tác quy hoạch và gắn với nhu cầu sử dụng. Đội ngũ cán bộ, công chức sau đào tạo, bồi dưỡng nhìn chung có bản lĩnh chính trị vững vàng, gương mẫu chấp hành chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; biết vận dụng những kiến thức đã học vào hoạt động thực tiễn, tích cực tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương, cơ quan, đơn vị thực hiện nhiệm vụ chính trị và hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. 
Công tác cải cách hành chính phát huy hiệu quả. Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý nhà nước có sự quan tâm đầu tư, đã hỗ trợ tốt cho công tác quản lý, điều hành của chính quyền Quận, phường. Công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo được thực hiện đúng trình tự và thời gian quy định; lãnh đạo Quận đã tăng cường tiếp xúc, đối thoại, chỉ đạo xử lý kịp thời, dứt điểm các vụ việc từ cơ sở, không để tồn đọng kéo dài gây bức xúc trong nhân dân. Đội ngũ cán bộ công chức ngày càng nhận thức rõ hơn về ý nghĩa và tầm quan trọng của công tác cải cách hành chính và nhiệm vụ cải cách thủ tục hành chính; nhất là đã biết tự điều chỉnh thái độ phục vụ Nhân dân và Doanh nghiệp ngày càng tốt hơn, hiệu quả hơn, văn minh hơn. 
Nhìn lại lịch sử 320 năm của đất và người Gò Vấp, gần đây nhất là chặng đường 42 năm (1976 - 2018) xây dựng, đổi mới và phát triển, Đảng bộ và Nhân dân Gò Vấp tự hào với những thành tựu kỳ diệu vươn mình đứng dậy, đã ra sức khắc phục khó khăn, vượt qua bao gian lao, thử thách của thời kỳ sau chiến tranh, cùng với những biến đổi thăng trầm trong thời kỳ quá độ của cách mạng xã hội chủ nghĩa (1976 - 1985); quyết tâm đổi mới, xóa bỏ cơ chế tập trung quan liêu bao cấp kém hiệu quả chuyển mạnh sang phát triển hàng hóa theo cơ chế thị trường với nhiều thành phần kinh tế tham gia dưới sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa (1986 - 1996); đẩy mạnh công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước, hội nhập quốc tế (1996 - 2018), vì Gò Vấp văn minh, giàu đẹp, nghĩa tình. 
Đảng bộ và Nhân dân Gò Vấp cùng với đồng chí, đồng bào Thành phố mang tên Bác quyết tâm phát huy và xứng đáng với truyền thống Thành phố anh hùng, càng ra sức thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 54-2017/QH14 của Quốc hội Khóa XIV về thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, đổi mới - sáng tạo góp phần xây dựng đô thị thông minh, hiện đại,vì sự nghiệp dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. 



(biên soạn theo Lịch sử Gò Vấp và Thành phố Hồ Chí Minh)

PHƯƠNG HOA
Lượt xem: 4878
Bản in Quay lại
Tin mới hơn
Tin đã đưa
Bình luận
Ý kiến bạn đọc (0)
imageUser
Thông tin cá nhân
Bạn vui lòng để lại thông tin để gửi bình luận
Đóng
Lưu thông tin